Resources of interest related to Pākaʻa Lanakila!

The foundational repositories and community education resources below are shared as a starting point to further research on topics inspired by Pākaʻa Lanakila! and Hawaiian language and culture. This listing is limited in scope and time, and is by no means an exhaustive listing.

Foundational Repositories:

Community Education Resources:

For tools and topics of interest related to Pākaʻa Lanakila! and organized by subject, please visit the expanded Pākaʻa Project website at https://westoahu.hawaii.edu/music/pakaa-kumu-waiwai/.

Science

Curiosity Questions:

Social Studies

Curiosity Questions:

Technology

Curiosity Questions:

Hawaiian Language Arts / English Language Arts

Curiosity Questions:

ʻŌlelo noʻeau

Curiosity Questions:

  • What meaning do these ʻōlelo noʻeau carry in Pākaʻa Lanakila!?
    • “Ke hōʻike aku nei ka lāʻau a ke kia manu”
    • “He aho poko me ke kai papaʻu; he aho loa me ke kai hohonu”
    • “He mau pepeiao kō ka iʻa”
  • Can you find the above ʻōlelo noʻeau in this concordance, or a variation of them? 

(also, see Chamber Music Hawaiʻi’s Pākaʻa Project Teacher Resource Guide short introduction to ʻŌlelo Noʻeau: https://www.chambermusichawaii.org/education/pakaa-lanakila/)

ʻŌlelo Hawaiʻi Versions

Samuel M. Kamakau 
He Moolelo no Pakaa (“The Story of Pākaʻa”)
Serialized in the Hawaiian-language newspaper Ke Au Okoʻa (1869–1871)

Moses Kuaaea Nakuina
Moolelo Hawaii o Pakaa a me Ku-a-Pakaa, na Kahu Iwikuamoo o Keawenuiaumi, ke Alii o Hawaii, a o na Moopuna hoi a Laamaomao
C. Advertiser Co, Honolulu, 1902

Joseph Hoʻonaʻauao Kānepuʻu 
He Moolelo no Pakaa
Serialized in the Hawaiian-language newspapers Ke Au Okoa (1867) and Home Rula Republika (1902)

Solomona Kawailiʻulā Kuapuʻu (S.K. Kuapu’u)
He wahi moʻolelo 
Serialized in the Hawaiian-language newspaper, Ka Hae Hawaii (1861)

English versions

Moʻokini, Esther and Sarah Nākoa, translators. The Wind Gourd of Laʻamaomao, by Moses Kuaaea Nākuina (1902)  Kalamakū Press, 2005; CreateSpace Independent Publishing Platform, 2016

Review of The Wind Gourd of Laʻamaomao, by A. Schweitzer – https://www2.hawaii.edu/~dennisk/texts/schweizerwindgourd.html 

Fornander, Abraham. Fornander Collection of Hawaiian Antiquities and Folk-Lore, Vol. 5 Part 1  

Honolulu, Hawaii: Bishop Museum Press, 1918.

(Includes bilingual printing of “Story of Pakaa”, p. 72; “Legend of Kuapakaa”, pp. 78-136)

Rice, William Hyde. Hawaiian Legends. Bernice P. Bishop Museum Bulletin 3. Honolulu, Hawaii: The Museum (Bernice P. Bishop Museum), 1923.

(Focuses on Pākaʻa’s origins in Kapaʻa, Kauai.)

Wichman, Frederick B., great grandson of William Hyde Rice (above) authored a few anthologies under Bamboo Ridge Press and University of Hawaiʻi Press which include segments of the Laʻamaomao/Pākaʻa story:

  • Polihale and Other Kauaʻi Legends (1990) – see chapter on “Pākaʻa” (pp. 160-167)
  • Kauai: Ancient Place-Names and Their Stories (1998) – see geographical entry for “Kapaʻa” (pp. 84-85)
  • More Kauaʻi Tales (1997) – see “The Sources of the Tales” on p. 139 for more information on the author’s process.

Math

Curiosity Questions:

Music

Curiosity Questions:

  • How did the Royal Hawaiian Band get started?
    • The Royal Hawaiian Band was created in 1836 by Kamehameha III (Kauikeaouli) as the “King’s Band”. 
  • How did the Hawaiʻi Symphony Orchestra get started?
    • The Hawaiʻi Symphony Orchestra had humble beginnings in Honolulu as the Hawaiʻi Symphony Society in 1902. (See Honolulu Symphony: A Century of Music. By Dale E. Hall. Honolulu, HI: Goodale Publishing, 2002)

Henry Berger and the Royal Hawaiian Band

Words musicians use in orchestra and band

Curiosity Questions:

  • Symphony -> 
    • ancient Greek word symphōnía – which literally translates to “agreement or concord of sound”. It is built from two root components:
      • syn- meaning “together”
      • phōnē meaning “voice” or “sound
  • Orchestra – > 
    • ancient Greek word orkheisthai, meaning “to dance”. It originally referred to the circular, flat area in front of a theater stage where the Greek chorus danced and sang
  • Crescendo
    • comes from the Italian word crescendo, meaning “increasing”. This Italian word is the gerund of crescere, which traces back to the Latin crēscere (meaning “to grow” or “to come into existence”).
  • Forte
    • from the Italian word forte, which literally translates to “strong” or “loud”, traces back to the Latin fortis (meaning “strong,” “powerful,” or “brave”)
    •  
  • Piano
    • from the Italian word piano (meaning soft, low, or quiet), and traces back to the Latin word planus, meaning “flat, smooth, or even”
  • Melody
  • Harmony
    • from the Old French word harmonie (originally spelled armonie), derived from the Latin harmonia, which derives from Ancient Greek harmonia (Greek philosophers like Heraclitus and the Pythagoreans used it to mean “agreement,” “proportional relationship,” and “unity”. It was used to describe anything from well-ordered government to musical tuning and mathematics)
  • Rhythm
    • from the Latin word rhythmus which derived from ancient Greek word rhythmos, meaning “measured flow or movement” or “symmetry”.
  • Beat
    • from the Old English verb beatan, which literally meant “to strike, hit, or knock.”

Resources:

  • How to read music

Kumu Waiwai Kūkulu no Pākaʻa Lanakila!

He hoʻokahua wale iho nō ka papa kumu waiwai o lalo i hoʻomaka ma ka ʻimi loa ʻana i nā kumu ʻike ʻē aʻe i ʻupu maila ma muli o ka ʻike ʻana iā Pākaʻa Lanakila! a pēlā pū ka ʻōlelo Hawaiʻi a me ka moʻomeheu Hawaiʻi. ʻAʻole naʻe i pau loa nā kumu waiwai i ka helu ʻia i lalo. 

Kumu Waiwai Hoʻokahua:

Kumu Waiwai Kaiaulu:

No nā kumu waiwai ʻē aʻe e pili ana iā Pākaʻa Lanakila! a me ka hoʻokaʻina ʻia ma nā kumu, e kipa aku nō iā Pākaʻa Project ma: https://westoahu.hawaii.edu/music/pakaa-kumu-waiwai/.

ʻEpekema

Nīnau Hoihoi:

Pili Kanaka

Nīnau Hoihoi:

 

 

ʻEnehana

Nīnau Hoihoi:

No ka moʻolelo no Pākaʻa a me Kūapākaʻa

Nīnau Hoihoi:

ʻŌlelo Hawaiʻi / ʻŌlelo Pelekānia

Nīnau Hoihoi:

ʻŌlelo noʻeau

(No ka hoʻolauna ʻana i nā ʻōlelo noʻeau ma Pākaʻa Lanakila!, e kele aku i ka palapala kumu haʻawina no Pākaʻa ma Mele Kīpoli Hawaiʻi: https://www.chambermusichawaii.org/education/pakaa-lanakila/)

Amazing Concordance no nā ʻōlelo noʻeau a me nā mea ʻē aʻe – https://trussel2.com/

ʻŌlelo makuahine

Samuel M. Kamakau 

He Moolelo no Pakaa

Paʻi ʻia ma ka nūpepa ʻo Ke Au Okoa (1869-1871)

 

Moses Kuaea Nākuina

Moolelo Hawaii o Pakaa a me Ku-a-Pakaa, na Kahu Iwikuamoo o Keawenuiaumi, ke Alii o Hawaii, a o na Moopuna hoi a Laamaomao

  1. C. Advertiser Co. Honolulu, 1902

 

Joseph Hoʻonaʻauao Kānepuʻu 

He Moolelo no Pakaa

Paʻi ʻia ma nā nūpepa ʻo Ke Au Okoa (1867) a ʻo Home Rula Republika (1902)

 

Solomona Kawailiʻulā Kuapuʻu

He wahi moʻolelo

Paʻi ʻia ma ka nūpepa ʻo Ka Hae Hawaii (1861)

Nā mana ʻōlelo Pelekānia

Moʻokini, Esther a me Sarah Nākoa, nā mea unuhi. The Wind Gourd of Laʻamaomao, na Moses Kuaaea Nākuina (1902). Paʻi ʻia ma Kalamakū Press, 2005; CreateSpace Independent Publishing Platform, 2016 

He Hōʻike no ka Moʻolelo 2005 Wind Gourd of Laʻamaomao na A. Schweitzer – https://www2.hawaii.edu/~dennisk/texts/schweizerwindgourd.html 

Abraham Fornander

Fornander Collection of Hawaiian Antiquities and Folk-Lore, Vol. 5 (1918-1919).

Paʻi ʻia ma Bishop Museum Press (1916, 1920).

William Hyde Rice

Hawaiian Legends (1923).

Moʻolelo pōkole: ʻO Rice, he paniolo a he luna kānāwai ʻo ia i hānau ʻia ma Kauaʻi, ua hoʻopuka ʻo ia he mana moʻolelo pōkole akā he mana maiau piha no Pākaʻa a me Laʻamaomao ma a ʻōlelo Pelekānia e kālele ana no ko Pākaʻa ʻāina ma Kapaʻa, Kauaʻi.

(Moʻolelo pōkole: Ma mua o ka paʻi ʻia a hoʻolaha ʻia o ia mau puke, ua paʻi ʻia kekahi mau mana moʻolelo pōkole, nā moʻolelo hōʻuluʻulu, a me nā unuhi mele makani ma nā ʻano puke moʻomanaʻo a me nā puke moʻolelo kahiko na ka Mōʻī Kawika Kalākaua a me Thomas Thrum ma nā 1800 a me ka hoʻomaka o nā 1900.)

  1. Frederick B. Wichman

He paʻa moʻolelo a he mea haʻi moʻolelo ʻo Frederick B. Wichman ma Kauaʻi. Ua hōʻuluʻulu ʻo ia i kekahi mau paukū moʻolelo kūloko ma Kauaʻi ma nā 1900 a me nā 2000 no ka moʻolelo o Laʻamaomao a me Pākaʻa:

  • Kauai Tales (1985 / 1996)
  • Polihale and Other Kauaʻi Legends (1990)
  • Kauai: Ancient Place-Names and Their Stories (1998)
  • Pele Mā: Legends of Pele from Kauaʻi (2001)

Ma kahi o ka haʻi ʻana i ka moʻolelo pae ʻāina, ua kālele ʻo Wichman ma nā moʻolelo haʻi waha o nā inoa ʻāina o Kauaʻi, nā moʻolelo o nā makani o Kauaʻi, a me ka moʻokūʻauhau o Kūnuʻuanu.

Pili Helu

Nīnau Hoihoi:

https://pressbooks.oer.hawaii.edu/mathforelementaryteachers/chapter/number-systems/

Mele

Nīnau Hoihoi:

  • He aha ia mea he mele kīpoli? He aha ka ʻokoʻa o ia ʻano mai nā mele pāna a ʻōkeka?
    • He pūʻulu liʻilii (10 a emi mai nā mea kani) ke ʻano o ka hui mele kīpoli me ka hoʻokahi wale nō mea hoʻokani o ka hui mea kani a ʻaʻohe alakaʻi. ʻO nā hui ʻaha mele nui—ʻo ka pāna a me ka simiponi—he nui nā mea hoʻokani o ka hui mea kani a he alakaʻi ko ia mau hui nui.
  • Ma hea e lohe ʻia ai nā mele kīpoli, pāna, a ʻōkeka paha?
  • Pehea i hoʻokumu ʻia ai ka Pāna Aliʻi o Hawaiʻi?
    • The Royal Hawaiian Band was created in 1836 by Kamehameha III (Kauikeaouli) as the “King’s Band.” 
    • Ua hoʻokumu ʻia ka Pāna Aliʻi o Hawaiʻi ma ka makahiki 1836 na Kamehameha III (Kauikeaouli) ʻo ia hoʻi ka “Pāna Aliʻi.”
  • Pehea i hoʻokumu ʻia ai ka Simiponi Hawaiʻi?
    • Ua hoʻokumu mua ʻia ka ʻŌkeka Simiponi Hawaiʻi ma Honolulu ʻo ia ka Hawaiʻi Symphony Society ma 1902. (Dale E. Hall, Honolulu Symphony: A Century of Music. Honolulu, HI: Goodale Publishing, 2002.

Henry Berger a me ka Pāna Aliʻi o Hawaiʻi the Pāna Aliʻi o Hawaiʻi

Nā Hua ʻŌlelo no ka ʻŌkeka a me ka Pāna

Nīnau Hoihoi:

  • No hea mai nā hua ʻōlelo mele haole?
  • Pehea e unuhi ʻia ai nā hua ʻōlelo haole i ka ʻōlelo Hawaiʻi?

***Eia kekahi ʻatikala hoihoi – interesting account of Loan Words in Hawaiian)

  • Simiponi -> 
    • Hua ʻōlelo Helene ʻo symphōnía – ʻo ka lōkahi ʻana o nā kani ke kumu manaʻo. He ʻelua hua manaʻo ko ia hua ʻōlelo:
      • Syn- = “lōkahi”
      • phōnē = “leo” a i ʻole “kani”
  • ʻŌkeka – > 
    • He hua ʻōlelo Helene ʻo orkheisthai, ʻo ia hoʻi ka “ka hula ʻana”. He kahua poepoe a pālahalaha ia i mua o ka ʻāwai kahi i “hula” ai a hīmeni ai hoʻi nā ʻōlapa Helene.
  • Hoʻonui Leo (crescendo)
    • No loko mai nō ia o ka hua ʻōlelo ʻĪkālia ʻo crescendo, ʻo ia hoʻi ʻo ka “hoʻonui ʻana”. He kiʻa kēia hua ʻōlelo ʻĪkālia no  “crescere”, aia hoʻi kona hua ʻōlelo kupuna ma ka ʻōlelo Lākina ʻo Crēscere (ʻo ka “hoʻoulu” a i ʻole ka “puka” ʻana). 
  • Leo Nui
    • No loko mai nō ia o ka hua ʻōlelo ʻo forte, ʻo ia hoʻi ʻo “ikaika” or “leo nui”. Aia kona ʻōlelo kupuna ma ka ʻōlelo Lākina ʻo fortis ( “ikaika,” a i ʻole “manaʻo koa”)
    •  
  • Piano
    • No loko mai nō ia o ka hua ʻōlelo ʻĪkālia ʻo piano (“leo iki”). Aia kona ʻōlelo kupuna ma ka ʻōlelo Lākina ʻo planus, ʻo ia hoʻi ʻo “pālahalaha a i ʻole “laumania”.
  • ʻEa (melokia)
  • Leo Kūlauna (Harmony)
    • No loko mai nō ia hua ʻōlelo o ka ʻōlelo Palani kahiko ʻo harmonie (ʻo armonie ka pela kahiko), no loko mai o ka ʻōlelo Lākina ʻo harmonia, no loko mai nō hoʻi o ka hua ʻōlelo Helene ʻo harmonia (ua hoʻohana nā kānaka akeakamai Helene ʻo Heraclitus a me nā Pythagoreans no ke “kuʻikahi,” “pilina kau like” a me ka “lōkahi”. Hoʻohana ʻia no ka wehewehe ʻana i nā ʻano mea like ʻole ʻo ke aupuni maiau kekahi, ʻo ka hoʻokī kūpono ʻana o ka pila, a no ka makemakika hoʻi kekahi).
  • Papana (rhythm)
    • No loko mai nō ia o ka ʻōlelo Lākina ʻo rhythmus. A no loko mai nō hoʻi ia o ka ʻōlelo Helene ʻo rhythmos, ʻo ia hoʻi ka “ke ana ʻana i ke au ʻana a i ʻole ke ana ʻana i ka ʻoni ʻana” a i ʻole hoʻi “ke kau like”.
  • Pana (beat)
    • No loko mai nō ia o ka ʻōlelo Pelekānia kahiko ʻo beatan, o ia hoʻi ke “kā ʻana, ka hili ʻana, a i ʻole ka hahau ʻana.”

Nā Kumu Waiwai:

  • No ka heluhelu ʻana i nā hua mele.